دعا را مى توان به دو نوع كلى تقسيم كرد:
1. تكوينى (غير اختيارى )
همه موجودات اعم از گياهان ، حيوانات ، جمادات و انسان با زبان تكوين و هستى خويش كه چيزى جز فقر و نياز نيست ، همواره از خداى هستى بخش كمك خواسته و هر موجودى به اندازه استعداد خود رفع نيازش را مى طلبد. و ان من شى ء الا يسبح بحمده .
2. دعاى تشريعى (اختيارى )
يعنى اينكه موجود مختار، با اراده و اختيار خود به طور آگاهانه - پس از شناخت نيرويى كه توان برآوردن حاجات او، و رساندن نفع يا دفع ضرر را از او دارد - همه چيز را از او بخواهد.
دعاى تشريعى بر چند قسم است ؟
دعاى تشريعى بر دو قسم است :
1. دعاى خوب و نيكو
2. دعاى بد و ناپسند، كه از آن به نفرين و لعنت تعبير شده است .
مدعو كيست ؟
مدعو (خوانده شده ) در دعا خداوند متعال است ، آن هم خداوندى كه :
1. بى نياز مطلق است
اءلم تعلم اءن الله له ملك السموات و الاءرض . (13)
آيا نمى دانى كه خداوند مالك زمين و آسمان هاست .
ولله ملك السموات و الارض و ما بينهما . (14)
آسمان و زمين و آنچه بين آن دو است ، ملك خداوند است .
قل هو الله احد، الله الصمد، لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا احد . (15)
اى رسول ! بگو او خداى يكتاست ؛ آن خدايى كه از همه بى نياز و همه عالم به او نيازمند است ؛ نه كسى فرزند او، و نه او فرزند كيست ، و نه هيچ كس مثل و همتاى اوست .
2. اجر نيكوكاران در پيشگاه او ضايع نمى شود
قال الله تبارك و تعالى فى كتابه الكريم :
فاستجاب لهم ربهم اءنى لااءضيع عمل عامل منكم من ذكر او اءنثى . (16)
پس خداوند دعاى اهل ايمان را مستجاب كرد؛ كه البته من عمل هيچ عمل كننده يى از مرد يا زن را بدون مزد نمى گذارم و زحمت احدى در پيشگاه من ضايع نمى شود.
ان الذين امنوا و عملوا الصالحات انا لانضيع اءجر من احسن عملا . (17)
آنان كه به خدا و قيامت ايمان آوردند و كار شايسته يى انجام دادند، بدانند كه ما هم اجر ايشان را كه عمل نيكو به جا آوردند، ضايع نمى كنيم .
مولاى متقيان على (ع ) در همين زمينه مى فرمايد:
ما هكذا الظن بك و لااخبرنا بفضلك عنك يا كريم يا رب . (18)
به وجود مقدست اين گمان نمى رود كه اجرى در پيشگاهت ضايع شود و كسى بدون علت در معرض بى لطفى تو قرار گيرد و چنين خبرى از جانب خود تو و فرستادگانت به ما بندگان نرسيده كه تو ضايع كننده ى اجر باشى !
3. از آنچه مى بخشد، چيزى كم نمى شود
ان هذا لرزقنا ماله من نفاد. (19)
به درستى كه اين روزى را ما مى دهيم و پايان پذير نيست .
در دعاى ايام ماه رجب مى خوانيم :
فانه غير منقوص ما اءعطيت .
به درستى كه هر چه مى بخشى ، چيزى كم نمى شود.
در دعاى افتتاح مى خوانيم :
لاتزيده كثرة العطاء الا جودا و كرما.
هر چه خداوند بيشتر مى بخشد، جود و كرمش افزون مى شود.
4. بر خواسته ى همه واقف و آگاه است
محيط بكل شى ء.
خداوند بر همه چيز احاطه ى كامل دارد.
در دعاى ماه رجب مى خوانيم :
لكل مسئلة منك سمع حاضر و جواب عتيد .
براى هر خواسته يى از تو، گوشى و پاسخى مهيا كرده اى .
5. بر افراد نالايق هم لطف مى كند ارسال : رحمت الله مداح